ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಲೆನಾಡಿನ ಭಾಗಗಳಾದ ಸಿರ್ಸಿ, ಸಿದ್ದಾಪುರ ಅಥವಾ ಯಲ್ಲಾಪುರದ ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀವು ಸಂಚರಿಸಿದರೆ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಸಿಹಿ ವಾಸನೆ ಪಸರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಹಸಿ ಅಚ್ಚುಬೆಲ್ಲದ ತಯಾರಿಕೆಯ ಘಮ. ಈ ಹದವಾದ ಸುಗಂಧದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಮಲೆನಾಡಿನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ತಿನಿಸೇ ‘ತೊಡದೇವು’.
ಇದನ್ನು “ಬೆಲ್ಲದ ದೋಸೆ” ಎಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೋಸೆಯಲ್ಲ; ಇದೊಂದು ಕಲೆ. ಅತ್ಯಂತ ತೆಳುವಾದ, ಗಾಜಿನಂತೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ ಈ ತಿನಿಸು ಬಾಯಲ್ಲಿಟ್ಟರೆ ಕರಗಿಹೋಗುವಂತಹ ಅದ್ಭುತ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಆಲೆಮನೆಯ ನೆನಪು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ:
ತೊಡದೇವುವಿನ ಇತಿಹಾಸವು ‘ಆಲೆಮನೆ’ (ಕಬ್ಬು ಅರೆಯುವ ಗಾಣ) ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಹವ್ಯಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಕಟಾವಿನ ಸಮಯ ಅಂದರೆ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳು ಒಂದು ಹಬ್ಬವಿದ್ದಂತೆ. ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಕುದಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಕೊಪ್ಪರಿಕೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ, ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ತೊಡದೇವುವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
‘ತೊಡು’ ಎಂದರೆ ಹರಡು ಮತ್ತು ‘ದೇವು’ ಎಂದರೆ ಎಳೆಯುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಈ ದೋಸೆಯನ್ನು ಹರಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನದಿಂದಲೇ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ತೊಡದೇವು ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆ: ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ವಿಧಾನ
ತೊಡದೇವು ತಯಾರಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ ಎರಡೂ ಬೇಕು.
- ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆ: ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ತವಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹದಗೊಳಿಸಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಒಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬೋರಲಾಗಿ (ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ) ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮಡಕೆಯ ಹೊರಭಾಗವೇ ಇಲ್ಲಿ ದೋಸೆ ಬೇಯಿಸುವ ಹಂಚು!
- ತೆಳುವಾದ ಹಿಟ್ಟು: ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ರುಬ್ಬಿ, ಅದಕ್ಕೆ ತಾಜಾ ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು ಅಥವಾ ಜೋನಿ ಬೆಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಏಲಕ್ಕಿ ಪುಡಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಟ್ಟು ನೀರು ದೋಸೆಗಿಂತಲೂ ಹತ್ತಾರು ಪಟ್ಟು ತೆಳುವಾಗಿರಬೇಕು.
- ಬಟ್ಟೆಯ ಬಳಕೆ: ಇಲ್ಲಿ ಸೌಟಿನ ಬಳಕೆ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಶುಭ್ರವಾದ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ, ಬಿಸಿ ಇರುವ ಮಡಕೆಯ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ‘ಪ್ಲಸ್’ (+) ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿಯಾಗಿ ಸವರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸವರಿದಾಗ ಮಡಕೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ತೆಳುವಾದ ಪದರ ಏಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಬೆಂದು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಅಡಕೆ ಹಾಳೆಯ ಬಳಕೆ: ಬೆಂದ ದೋಸೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಅಡಕೆ ಹಾಳೆಯ ಚೂರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೋ ತೆಳುವೆಂದರೆ, ಒಂದು ಚೂರೂ ಹರಿದುಹೋಗದಂತೆ ಅದನ್ನು ಮಡಕೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯವೇ ಸರಿ.
ಸವಿಯುವ ವಿಧಾನ:
ತೊಡದೇವುವನ್ನು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಮಡಚಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೆತ್ತಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ ಕಾಗದದಂತೆ ಗರಿಗರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
- ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿ: ಗರಿಗರಿಯಾದ ತೊಡದೇವುವನ್ನು ಒಂದು ಬಟ್ಟಲಿನಲ್ಲಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಬಿಸಿ ಹಾಲು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಸೇರಿಸಿ ತಿನ್ನುವುದೇ ಒಂದು ಪರಮಾನಂದ.
- ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂಗಾತಿ: ಇದು ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಕೆಡದೆ ಉಳಿಯುವುದರಿಂದ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಜನರು ದೂರದ ಊರುಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು.
ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ: ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲೆ
ಇಂದು ಆಲೆಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ದೋಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಕೌಶಲ ಉಳ್ಳವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಇಳಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೂ, ಸಿರ್ಸಿಯಂತಹ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಿಗಳು ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ ರೆಡಿಮೇಡ್ ತೊಡದೇವು ಪ್ಯಾಕೆಟ್ಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿವೆಯಾದರೂ, ಆ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಸವರಿದ ದೋಸೆಯ ರುಚಿಯೇ ಬೇರೆ. ತೊಡದೇವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಿಹಿ ತಿನಿಸಲ್ಲ; ಅದು ಮಲೆನಾಡಿನ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಮಧುರ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಕೇತ. ನೀವು ಮಲೆನಾಡಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಈ “ಅದೃಶ್ಯ ದೋಸೆ”ಯನ್ನು ಸವಿಯಲು ಮರೆಯಬೇಡಿ.
Leave a Reply