ಈಗ ನೀವು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸುಗ್ಗಿ ಸಂಪದ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. 🎧

ಪ್ರಾಚೀನ ಕದಂಬರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಬನವಾಸಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಕರ್ನಾಟಕದಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಿರಸಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗಿದೆ. ಶಿರಸಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಭಿನ್ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿವೆ. ಶಿರಸ್ಸು, ಶಿರಿಸಾ ಮರ, ಸಿರಿ ಹಿಗೆ… ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದು ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಶಿರಸಿ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿದ್ದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತಮಡಿ ಕಲ್ಲಾಲದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಕ್ರಿ.ಶ. 1027ರ ವೀರಶಿಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನವು ‘ಸಿರಿಸೆ’ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕಾನನ್ ಅವರ ‘ಕೆನರಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣ’ (Journey Through the Northern Parts of Kanara) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ‘ಸಿರ್ಸಿ’ ಯನ್ನು ‘ಸಿರ್ಸೆ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಮೌರ್ಯರು, ಕ್ರಿ.ಶ. 1 ರಿಂದ 2 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಶಾತವಾಹನರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಕಂಚಿಯ ಚುಟುಗಳು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಬನವಾಸಿಯ ಕದಂಬರು 3 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 6 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅದು ಬದಾಯಿನಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಮಲ್ಖೇಡ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು, ಹಾನಗಲ್ ನ ಕದಂಬರು ಮತ್ತು ಸೋಂದಾದ ನಾಯಕರ (ವಿಜಯನಗರದ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಸಾಮಂತರು) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. 17 ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನರು, ಮರಾಠರು ಮತ್ತು ಮೊಘಲರು ನಾರ್ತ್ ಕೆನರಾ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ)  ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಿರಸಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸೋಡೆ ಅಥವಾ ಸೋಂದಾವನ್ನು 1763 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು 1799 ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪತನದ ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು. 1956 ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್ ಕೆನರಾವು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ 1977 ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್ ಕೆನರಾವನ್ನು ‘ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆಗಿನಿಂದ ಈಗಲೂ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜನರು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಯುಗಯುಗಗಳಿಂದ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಶಿರಸಿ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು, ಸಾಕ್ಸ್ಯಗಳು ಅಪಾರ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ.
ಈ ಮೂಲಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ: ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ ಫಲಕದ ಶಾಸನಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಮಠಗಳು, ಬೌದ್ಧ ಚೈತ್ಯಗಳು, ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು, ವೀರ ಮತ್ತು ಮಹಾಸತಿ ಕಲ್ಲುಗಳು, ನಾಣ್ಯಗಳು, ತಾಳೆಗರಿಗಳು, ಆರ್ಕೈವಲ್ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವರ್ಣನೆಗಳು.

ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಶಾಸನಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ‘ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಶಾಸನಗಳು – ಸಂಪುಟ. XX’, ಆರ್.ಎನ್.ಗುರವ್ ಅವರ ‘ಕಾರವಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಾಸನಗಳು’, ‘ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ’, ‘ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಇಂಡಿಕಾ’, ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಆಂಟಿಕ್ವಾರಿ’, ಪಿ.ಬಿ. ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ‘ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಶಾಸನಗಳು’, ಬಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್ ಅವರ ‘ಕಾರ್ಪಸ್ ಆಫ್ ಕದಂಬ ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ಸ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕದಂಬರ ಪೀಠವಾದ ಬನವಾಸಿಯು ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಚೈತ್ಯಗಳು, ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು, ಮಧುಕೇಶ್ವರ, ಪಾರ್ವತಿ ಗಣಪತಿ, ನರಸಿಂಹ, ರುದ್ರಪಾದ ಮತ್ತು ಬಸವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಶಿರಸಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಶಾತವಾಹನರು, ಚುಟುಗಳು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರ ನಾಣ್ಯಗಳು ದೊರೆತಿವೆ.

Source – Sources of Sirsi Taluk’s History – Karnataka Itihasa Academy