ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ದೇವರು ಇದು ಶ್ರೀ ಗಣೇಶ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಡಗುಂಜಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಒಂದ ಜನಪ್ರಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಣೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕರವಲಿಯನ್ನು “ಗಣೇಶ ಕರಾವಳಿ” ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ದೇವಸ್ಥಾನ ಇರುವ ಇಡಗುಂಜಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಶರಾವತಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮಂಕಿ, ಮಾವಿನಕಟ್ಟೆಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊನಾವರದಿಂದ ಸುಮಾರು 14 ಕಿಮೀ, ನವಿಲಗಾಂವದಿಂದ 28 ಕಿಮೀ, ಗೋಕರ್ಣದಿಂದ 65 ಕಿಮೀ, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 17 (ಭಾರತ) ದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕವಲೊಡೆಯುವ ರಸ್ತೆಯಿಂದ 7 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹೊನ್ನಾವರದಲ್ಲಿ (ಇಡಗುಂಜಿ ಇರುವ ತಾಲ್ಲೂಕು) ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶದಿಂದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ದ್ವಾಪರ ಯುಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ (ಮೂರನೇ ಹಿಂದೂ ಯುಗ ಅಥವಾ ಯುಗ) ಕಲಿಯುಗದ ಆರಂಭದ ಮೊದಲು (ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗ ಅಥವಾ ಯುಗ) ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕಲಿಯುಗದ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರು ದ್ವಾಪರ ಯುಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೈವಿಕ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಡಲು ಹೊರಟಿದ್ದನು. ಕಲಿಯುಗದ ಎಲ್ಲಾ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕೃಷ್ಣನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಋಷಿಮುನಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶರಾವತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕುಂಜವನದಲ್ಲಿ ವಲಖ್ಹಿಯನ ನೇತೃತ್ವದ ಋಷಿಗಳು ದೈವಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ತೊಂದರೆಗೀಡಾದನು. ಆದುದರಿಂದ ಅವನು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ದೈವಿಕ ಋಷಿಯಾದ ನಾರದನ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ನಾರದನು ಯಾಗವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಗಣೇಶನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಾಲಖ್ಹಿಯನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು.

ಋಷಿಗಳ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ನಾರದನು ಗಣೇಶನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ಕೋರಿ ಕುಂಜವನದಲ್ಲಿ ಶರಾವತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ತ್ರಿಮುರ್ತಿಗಳು ಕೂಡ (ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವರುಗಳು) ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರಗಳಾದ ಚಕ್ರತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೂಡ ರಚಿಸಿದ್ದರು. ನಾರದ ಮತ್ತು ಇತರ ಋಷಿಗಳು ದೇವತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಹೊಸ ಪವಿತ್ರ ಕೊಳವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ನಾರದ ದೇವರುಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಗಣೇಶನ ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಗಣೇಶನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿದನು. ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಗಣೇಶನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಗಣೇಶ ಅವರು ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಒಪ್ಪಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೀರು ತರಲು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಸರೋವರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಗಣೇಶ-ತೀರ್ಥ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಈಗ ಇಡಗುಂಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭಕ್ತರು 4 ರಿಂದ 5 ನೇ ಶತಮಾನದ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ) ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

ಇಡಗುಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿನಾಯಕ ಮೂರ್ತಿ:

ವಿನಾಯಕ (ಗಣಪತಿಯ ಒಂದು ರೂಪ)ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ
“ಮಹೋತಭಾರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ” ದೇವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಕ ಮೂರ್ತಿಯು ನಿಂತಿರುವ “ದ್ವಿಭುಜ” ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮೮ ಸೆ.ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫೯ಸೆ.ಮೀ ಅಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮೂರ್ತಿಯ ಬಲ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಹೂ ಮತ್ತು ಎಡ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮೊದಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗಣಪತಿಯ ವಾಹನ ಮೂಷಿಕ (ಇಲಿ)ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇಡಗುಂಜಿಯ ಗಣೇಶ ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮುಖ್ಯ ಪೋಷಕ ದೇವರು (ಕುಲದೇವತೆ). ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ವಿವಾಹ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿವಾಹವನ್ನು ನಡೆಸಲು ದೇವತೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಧು ಮತ್ತು ವರನ ಕುಟುಂಬಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ ಕೇಳುವುದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಬಲಗಾಲಿನ ಚೀಟಿ ಬೀಳುವುದನ್ನು ಮದುವೆಗೆ ದೈವಿಕ ಅನುಮೋದನೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎಡ ಚೀಟಿ ಮೊದಲು ಬಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ತೀರ್ಪು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಡಗುಂಜಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಆರು ಮುಖ್ಯ ಗಣೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಸರಗೋಡು, ಮಂಗಳೂರು, ಆನೆಗುಡ್ಡೆ, ಕುಂದಾಪುರ, ಇಡಗುಂಜಿ ಮತ್ತು ಗೋಕರ್ಣದ ಗಣೇಶ ದೇಗುಲಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಡುವೆ ಒಂದು ದಿನದೊಳಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಶೇಷ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಭಕ್ತರು ಗಣೇಶನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೂಜೆಯೆಂದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಗೂಡಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಗರಿಕೆ ಹುಲ್ಲು. ಇತರ ಅನೇಕ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಭಕ್ತರು ಮಾಡಬಹುದು.

ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳು:

• ತುಲಾಭಾರ
• ಗಣ ಹೋಮ
• ಮೂಢ ಗಣಪತಿ
• ರಂಗ ಪೂಜೆ

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮಯ:

• ದರ್ಶನ ಸಮಯ: ಮುಂಜಾನೆ ೬:೦೦ ಗಂಟೆಯಿಂದ
  ಮದ್ಯಾಹ್ನ ೧:೦೦ಗಂಟೆಯ ತನಕ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೩:೦೦
  ಮಧ್ಯಾ: ರಾತ್ರಿ ೮:೩೦ ರ ತನಕ
• ಅಭಿಷೇಕದ ಸಮಯ: ಮುಂಜಾನೆ ೬:೦೦ ಗಂಟೆ, ಬೆಳಗ್ಗೆ
  ೧೧.೦೦ (ಮಹಾ ಅಭಿಷೇಕ) ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ೭:೦೦ ಗಂಟೆಗೆ
• ಪೂಜೆ ಸಮಯ: ಮುಂಜಾನೆ ೮:೦೦ ಗಂಟೆ, ಮದ್ಯಾಹ್ನ
  ೧೨:೩೦ ಗಂಟೆ (ಮಹಾ ಪೂಜೆ) ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ೮:೦೦ ಗಂಟೆಗೆ

ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳು:

ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವಸ್ಥಾ ನದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಅತಿಥಿ ಗೃಹಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅತಿಥಿ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂಗಡವಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಬೇಕು. ಭಟ್ಕಳ, ಹೊನ್ನಾವರ ಮತ್ತು ಕುಮಟಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅತಿಥಿ ಗೃಹಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

ಸಂರ್ಪಕ ವಿಳಾಸ:

ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ದೇವರು, ಇಡಗುಂಜಿ, ಅಂಚೆ: ಮಿಲನ ಇಡಗುಂಜಿ, ಹೊನ್ನಾವರ ತಾ||, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿ||, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾ||, ಭಾರತ-೫೮೧ ೪೨೩ ಫೋ: (೦೮೩೮೭) ೨೪೭ ೨೨೭